อภิธานศัพท์

คำอธิบายสั้น ๆ ของศัพท์ Solana และศัพท์ของ J Tools ที่ใช้ทั่วทั้งเอกสาร

พื้นฐาน Solana

หน่วย ค่าธรรมเนียม และกลไกที่ทุกธุรกรรมต้องอาศัย

คำศัพท์	ความหมาย
SOL	สกุลเงินหลักของเครือข่าย Solana คุณจ่ายค่าธรรมเนียมเครือข่ายด้วย SOL และพูลส่วนใหญ่บน J Tools จับคู่โทเคนกับ SOL
Lamport	หน่วยที่เล็กที่สุดของ SOL โดย 1 SOL = 1,000,000,000 lamport ค่าธรรมเนียมเครือข่าย ค่าเช่า และทิปนับเป็น lamport ทั้งหมด
Mainnet	เครือข่าย Solana ที่ใช้งานจริงและมีมูลค่าจริงเคลื่อนย้าย เครื่องมือใช้งานจริงบน J Tools ทำงานบน mainnet การทำรายการส่วนใหญ่จึงลงนามธุรกรรมจริง ส่วนเครื่องมือวิเคราะห์ที่อ่านข้อมูลอย่างเดียวจะอ่านสถานะเดียวกันบน mainnet และไม่ลงนามอะไรเลย
Devnet	เครือข่ายทดสอบสาธารณะของ Solana ใช้โปรแกรมชุดเดียวกับ mainnet แต่ SOL บน devnet ไม่มีมูลค่าและย้ายไป mainnet ไม่ได้ Devnet Faucet ที่ใช้ฟรีแจก SOL สูงสุด 25 SOL ต่อวันไว้ทดสอบ โดยไม่ต้องเชื่อมต่อกระเป๋าเงินและไม่ต้องลงนาม เครื่องมืออื่นอยู่บน mainnet เท่านั้น devnet จึงเป็นที่ซ้อมขั้นตอนก่อนใช้ SOL จริง
RPC	ช่องทางที่กระเป๋าเงินและเครื่องมือใช้อ่านสถานะของเชนและส่งธุรกรรมเข้าเครือข่าย J Tools ส่งทราฟฟิกนี้ผ่านผู้ให้บริการของตัวเอง ซึ่งสลับไปใช้ตัวสำรองได้อัตโนมัติ
ลายเซ็นธุรกรรม (txid)	รหัสเฉพาะของธุรกรรมที่ยืนยันแล้ว วางลงใน block explorer เพื่อดูว่าเกิดอะไรขึ้นบนเชนอย่างละเอียด
Compute units	งบการประมวลผลที่ธุรกรรมใช้ได้ ค่าธรรมเนียมลำดับความสำคัญคิดราคาต่อ compute unit ธุรกรรมที่หนักกว่าจึงต้องจ่ายมากกว่าเพื่อผ่านช่วงที่เครือข่ายหนาแน่น
การจำลอง (dry-run)	การทดลองรันธุรกรรมกับสถานะปัจจุบันของเชนโดยไม่ส่งจริง ช่วยจับข้อผิดพลาดก่อนเสียค่าธรรมเนียม เครื่องมือส่วนใหญ่จำลองให้อัตโนมัติก่อนส่ง และสวอปหลายกระเป๋ายังมีปุ่ม จำลอง ให้กดเองด้วย
ค่าเช่า (Rent)	จำนวน lamport ขั้นต่ำที่บัญชีบน Solana ต้องถือไว้เพื่อคงอยู่บนเชน (rent-exempt minimum) การปิดบัญชีโทเคนที่ว่างจะได้ค่าเช่านี้คืน ซึ่งเป็นงานของเครื่องมือ ปิดบัญชี (เครื่องมือหักส่วนแบ่ง 5% จากค่าเช่าที่คืนให้)
ค่าธรรมเนียมเครือข่าย (gas)	ค่าที่ Solana เรียกเก็บเพื่อประมวลผลธุรกรรม หักจากกระเป๋าเงินของคุณ แต่ไม่เคยนับเป็นรายได้ของแพลตฟอร์ม
ค่าธรรมเนียมแพลตฟอร์ม	ค่าที่ J Tools เรียกเก็บสำหรับการใช้เครื่องมือ จ่ายเข้ากระเป๋าเงินของแพลตฟอร์ม และเป็นยอดที่โปรแกรมพันธมิตรนำมาแบ่งส่วนแบ่ง ดูสรุปค่าธรรมเนียมในแอปหรือ ตารางค่าธรรมเนียม
ค่าธรรมเนียมลำดับความสำคัญ (priority fee)	micro-lamport ที่จ่ายเพิ่มต่อ compute unit เพื่อให้ธุรกรรมได้คิวก่อนธุรกรรมอื่นในช่วงที่เครือข่ายหนาแน่น J Tools ประมาณค่านี้ให้อัตโนมัติได้
Blockhash	ค่าอ้างอิงบล็อกล่าสุดที่ธุรกรรมใส่ไว้เพื่อยืนยันว่ายังใหม่ ใช้ได้ในช่วงสั้น ๆ (ประมาณ 150 slot) ก่อนหมดอายุ ถ้าหมดอายุก็แค่ลงนามและส่งใหม่
การยืนยัน (Confirmation)	ระดับความแน่นอนของธุรกรรม เรียงจาก `processed` ไป `confirmed` แล้วจึง `finalized` เครื่องมือส่วนใหญ่รอการยืนยันก่อนรายงานว่าทำรายการเสร็จ
Slippage	ส่วนต่างระหว่างราคาที่คุณคาดไว้กับราคาที่ได้จริงตอนสวอป ค่า Slippage ที่ตั้งไว้คือเพดานว่ายอมให้ราคาขยับได้แค่ไหนก่อนที่การเทรดจะล้มเหลว

โทเคนและสิทธิ์

#โทเคนและสิทธิ์

โทเคนคืออะไร และคีย์ใดที่ควบคุมโทเคน

คำศัพท์	ความหมาย
โทเคน SPL	โทเคนมาตรฐานแบบ fungible บน Solana ที่สร้างบน Solana Program Library ตัวสร้างโทเคน ใช้มินต์โทเคนประเภทนี้
Token-2022	โปรแกรมโทเคนรุ่นใหม่ของ Solana รองรับส่วนขยายอย่างค่าธรรมเนียมการโอน (ภาษีโทเคน) และยอดคงเหลือที่มีดอกเบี้ย เครื่องมือแต่ละตัวอาจเปิดให้ใช้ส่วนขยายไม่เหมือนกัน ค่าธรรมเนียมการโอนไม่ได้ไปถึงผู้สร้างเอง แต่จะถูกหักไว้ในบัญชีโทเคนของผู้ถือแต่ละราย จนกว่าผู้ถือ withdraw authority จะกวาดเก็บ ซึ่งเป็นงานของ เก็บภาษี Token-2022 LP Mint บางตัวเป็น Token-2022 ซึ่งตัวสแกนแบบง่ายอาจอ่านผิดได้
เมทาดาทา (Metadata)	ชื่อ สัญลักษณ์ และรูปภาพของโทเคน อยู่ในบัญชีแยกต่างหากที่ผู้ถือสิทธิ์การแก้ไขแก้ได้ จนกว่าโทเคนจะถูกล็อกถาวร
ทศนิยม (Decimals)	จำนวนตำแหน่งทศนิยมที่โทเคนแบ่งย่อยได้ โทเคนที่มีทศนิยม 6 ตำแหน่งถือได้ละเอียดถึง 0.000001 และ ตัวสร้างโทเคน กำหนดค่านี้ตอนมินต์
อุปทาน (Supply)	จำนวนโทเคนทั้งหมดที่มีอยู่ อุปทานใหม่เกิดขึ้นได้เฉพาะตอนที่ยังมีสิทธิ์การสร้างโทเคนอยู่ การเพิกถอนสิทธิ์นี้จึงจำกัดอุปทานไว้ถาวร
ที่อยู่ Mint กับบัญชีโทเคน	ที่อยู่ Mint คือรหัสถาวรของโทเคนบนเชน หนึ่งโทเคนมีหนึ่งที่อยู่ บัญชีโทเคนคือที่ที่กระเป๋าเงินแต่ละใบเก็บยอดของ Mint นั้น Mint หนึ่งตัวจึงมีบัญชีโทเคนได้หลายบัญชี
ผู้ถือ (Holder)	กระเป๋าเงินที่ถือยอดของโทเคนนั้น ๆ
สิทธิ์การสร้างโทเคน (Mint authority)	คีย์ที่มีสิทธิ์สร้างอุปทานใหม่ของโทเคน การเพิกถอนด้วย เพิกถอนสิทธิ์การสร้างโทเคน ทำให้อุปทานคงที่ถาวร
สิทธิ์การอายัด (Freeze authority)	คีย์ที่มีสิทธิ์อายัดและยกเลิกอายัดบัญชีของผู้ถือ เพิกถอนสิทธิ์การอายัด ถอดสิทธิ์นี้ออก ยอดคงเหลือจึงโอนได้อิสระเสมอ
สิทธิ์การแก้ไข (Update authority)	คีย์ที่มีสิทธิ์แก้ไขเมทาดาทาของโทเคน (ชื่อ สัญลักษณ์ รูปภาพ) ล็อกถาวร ถอดสิทธิ์นี้พร้อมกับอีกสองสิทธิ์ จึงไม่มีอะไรเปลี่ยนได้อีก
Immutable	โทเคนที่ไม่เหลือสิทธิ์ใดให้เปลี่ยนแปลง อุปทานคงที่ ไม่มีบัญชีใดถูกอายัดได้ และเมทาดาทาถูกล็อก ผู้ซื้อมองหาสถานะนี้
Vanity address	ที่อยู่ Mint หรือกระเป๋าเงินที่มีคำนำหน้าหรือคำลงท้ายตามที่คุณตั้งใจสร้าง เช่น ที่อยู่ที่ลงท้ายด้วย ticker ของคุณ
WSOL (wrapped SOL)	SOL ที่เก็บในบัญชีโทเคน SPL เพื่อให้เทรดในพูลได้ ตัวห่อ WSOL ที่ใช้ฟรีห่อ SOL เป็น WSOL และแกะกลับเป็น SOL
ATA (associated token account)	บัญชีโทเคนมาตรฐานที่กระเป๋าเงินมีสำหรับ Mint แต่ละตัว บัญชีที่ว่างปิดได้เพื่อเรียกค่าเช่าคืน
สแนปช็อต (Snapshot)	รายชื่อผู้ถือโทเคน ณ เวลาหนึ่ง ใช้สำหรับแอร์ดรอปและการแจกรางวัล

การเทรด สภาพคล่อง และเส้นทาง

#การเทรด-สภาพคล่อง-และเส้นทาง

ส่วนประกอบที่ทำให้การสวอปและพูลทำงานได้

คำศัพท์	ความหมาย
DEX	ตลาดแลกเปลี่ยนแบบกระจายศูนย์ที่เทรดโทเคนกันบนเชน แทนการผ่านบริษัท J Tools ทำงานกับ Raydium (V4, CPMM และ CLMM), Meteora (DLMM), Orca (Whirlpool และ Splash Pool) และ PumpSwap ส่วน Pump.fun เป็น launchpad แบบ bonding curve ไม่ใช่ DEX แบบพูล จึงแยกออกจากรายการนี้
AMM	automated market maker แทนที่จะใช้สมุดคำสั่งซื้อขาย พูลของโทเคนสองตัวจะกำหนดราคาตามสูตรเมื่อมีคนเทรดกับพูล
LP (พูลสภาพคล่อง)	คลังโทเคนสองตัวที่จับคู่กันซึ่ง AMM ใช้เทรด การเพิ่มสภาพคล่องเข้าพูลทำให้คนอื่นซื้อขายโทเคนของคุณได้ ดู สร้าง LP
CLMM	concentrated-liquidity market maker พูลประเภทหนึ่ง (เช่น ของ Raydium) ที่สภาพคล่องอยู่ในช่วงราคาที่เลือก แทนการกระจายเท่า ๆ กันทุกระดับราคา
Bonding curve	เส้นราคาตามสูตรตายตัวที่โทเคนใหม่ใช้เทรดก่อนย้ายไปพูล DEX จริง ราคาขยับไปตามเส้นเมื่อมีคนซื้อและขาย Pump.fun เป็น launchpad แบบ bonding curve โทเคนของ Pump.fun จึงเริ่มต้นที่นี่
PumpSwap	DEX ที่โทเคนของ Pump.fun ย้ายไปหลังจบ bonding curve LP Mint บางตัวของ PumpSwap เป็น Token-2022
ระดับค่าธรรมเนียมพูล (Pool fee tier)	ส่วนที่พูลเก็บจากการสวอปแต่ละครั้ง กำหนดตอนสร้างพูล ระดับที่สูงกว่าให้ผู้ให้สภาพคล่องได้มากขึ้นต่อการเทรด แต่ทำให้พูลดึงดูดเทรดเดอร์น้อยลง ในพูลแบบ concentrated ค่าธรรมเนียมจะค้างอยู่ที่ตำแหน่งของคุณจนกว่าคุณจะเก็บด้วย ค่าธรรมเนียม LP ส่วนในพูลมาตรฐาน ค่าธรรมเนียมจะอยู่ในพูลและกลับมาหาคุณเมื่อถอนสภาพคล่อง
ค่าธรรมเนียมผู้สร้าง (Creator fee)	ส่วนแบ่งค่าธรรมเนียมการเทรดที่ launchpad จ่ายให้กระเป๋าเงินที่เปิดตัวโทเคน Pump.fun, PumpSwap และ Raydium LaunchLab เก็บยอดนี้ไว้ใน vault ของผู้สร้าง ซึ่งไม่แสดงในยอดคงเหลือของกระเป๋าเงิน ค่าธรรมเนียมผู้สร้าง ย้ายยอดนี้เข้ากระเป๋าเงินของคุณ และ ศูนย์เคลม แสดงยอดนี้คู่กับค่าธรรมเนียม LP ภาษี Token-2022 และค่าเช่าที่เรียกคืนได้
ช่วงราคา (concentrated liquidity)	ในพูล CLMM คือช่วงราคาที่สภาพคล่องของคุณทำงานจริง ตั้งแคบเพื่อรับค่าธรรมเนียมต่อดอลลาร์มากขึ้น หรือตั้งกว้างเพื่อให้ยังได้ค่าธรรมเนียมเมื่อราคาเคลื่อนไป
Graduate / migrate (Pump.fun)	จังหวะที่โทเคน Pump.fun ขายได้มากพอบน bonding curve จนย้ายไปพูล DEX จริง หลังจากนั้นโทเคนจะเทรดบน PumpSwap แทน bonding curve
โอนผ่านรีเลย์ (Relay transfer)	การโอนผ่านกระเป๋าเงินตัวกลางเพื่อความเป็นส่วนตัว ช่วยตัดร่องรอยบนเชน โอนผ่านรีเลย์ ส่งจากต้นทางหนึ่งไปปลายทางหนึ่งผ่านกระเป๋าเงินรีเลย์ ส่วน รีเลย์หลายต่อหลาย ทำแบบเดียวกันกับคู่ต้นทางและปลายทางหลายคู่

กระเป๋าเงินและการวิเคราะห์

#กระเป๋าเงินและการวิเคราะห์

เครื่องมือกระเป๋าเงินอ่านรายชื่อที่อยู่อย่างไร และหาว่าอะไรเชื่อมโยงกับอะไร

คำศัพท์	ความหมาย
คลัสเตอร์ (Cluster)	กระเป๋าเงินตั้งแต่สองใบขึ้นไปที่ประวัติบนเชนผูกเข้าด้วยกัน Wallet Scope จัดกลุ่มรายชื่อกระเป๋าเงินที่คุณวางไว้ด้วยข้อเท็จจริงเพียงข้อเดียว คือที่อยู่ที่ส่ง SOL ครั้งแรกให้กระเป๋าเงินแต่ละใบ และไม่นับ hot wallet ของกระดานเทรดและบริดจ์ที่รู้จักเข้ากลุ่ม เพราะคนนับพันที่ไม่เกี่ยวข้องกันถอนเงินจากที่อยู่เดียวกัน ส่วน J Map ระบายสีกลุ่มบนแผนที่ผู้ถือของโทเคนจากการโอนจริงแทน คือกระเป๋าเงินใบหนึ่งให้ทุนอีกใบ หรือมีโทเคนหรือสินทรัพย์อื่นโอนระหว่างกัน คลัสเตอร์เป็นจุดเริ่มของคำถาม ไม่ใช่คำตัดสินในตัวเอง
ผู้ให้ทุนรายแรก (First funder)	ที่อยู่ที่ส่ง SOL ครั้งแรกให้กระเป๋าเงิน เป็นข้อเท็จจริงบนเชนข้อเดียวที่ใช้สร้างคลัสเตอร์ กระเป๋าเงินที่มีผู้ให้ทุนรายแรกเดียวกันจึงอยู่กลุ่มเดียวกันใน Wallet Scope ที่อยู่ของผู้ให้ทุนทุกรายลิงก์ไป Solscan ให้คุณตรวจธุรกรรมเองได้
กระเป๋าเงินใหม่ (Fresh wallet)	ที่อยู่ที่ปรากฏบนเชนครั้งแรกภายใน 30 วันที่ผ่านมา Wallet Scope ติดป้ายให้และมีชิปตัวกรองแยกไว้ กระเป๋าเงินกลุ่มหนึ่งที่เกิดขึ้นในสัปดาห์เดียวกันทั้งหมดควรมองว่าเป็นเจ้าของเดียวกันไว้ก่อน จนกว่าจะมีหลักฐานว่าไม่ใช่
PnL (กำไรและขาดทุน)	กำไรหรือขาดทุนจากการเทรดของกระเป๋าเงิน PnL ที่รับรู้แล้ว (realized) นับจากตำแหน่งที่ปิดแล้ว ส่วน PnL ที่ยังไม่รับรู้ (unrealized) คือกำไรหรือขาดทุนบนกระดาษของสิ่งที่กระเป๋าเงินยังถืออยู่ ตัวเลข 30 วันในการวิเคราะห์เชิงลึกของ Wallet Scope ส่งต่อมาจากผู้ให้บริการวิเคราะห์ภายนอก ไม่ได้คำนวณโดย J Tools ให้ใช้เป็นสัญญาณคร่าว ๆ ไม่ใช่ตัวเลขทางบัญชี

บันเดิลและความเสถียร

#บันเดิลและความเสถียร

J Tools ทำให้ธุรกรรมลงบล็อกพร้อมกันได้อย่างไร และยังทำงานต่อได้อย่างไรเมื่อผู้ให้บริการสะดุด

คำศัพท์	ความหมาย
บันเดิล (Jito bundle)	กลุ่มธุรกรรมที่ส่งพร้อมกันเพื่อให้ลงในบล็อกเดียวกัน Jito ประมวลผลบันเดิลที่ได้เข้าบล็อกแบบ atomic J Tools ให้บันเดิลที่ส่งแล้วรอลงบล็อกอยู่ช่วงสั้น ๆ และส่งซ้ำไปยัง Block Engine หลายภูมิภาค แล้วตรวจผลบนเชน เพื่อจับและจัดการกรณีที่ลงบล็อกเพียงบางส่วนซึ่งเกิดได้ยาก ใช้ในเครื่องมืออย่างเทรดแบบบันเดิลและ Pump.fun Create และ Bundle Buy
Jito	Jito Block Engine โครงสร้างพื้นฐานสาธารณะที่รับบันเดิล ยังทำงานได้แม้ผู้ให้บริการ RPC หลักจะล่ม
ทิป Jito	ทิปเป็น lamport ที่จ่ายเพื่อให้บันเดิลได้ลงบล็อก ถ้าไม่มีทิป บันเดิลจะไม่ถูกรับเข้า จึงไม่มีทางฟรี และไม่มีทิปใดรับประกัน slot ได้ J Tools อ่านระดับทิปของตลาดขณะนั้น และปรับทิปที่ต่ำกว่าระดับนั้นขึ้นไปจนถึงเพดานที่กำหนด
Circuit breaker	ตัวป้องกันที่พัก RPC endpoint ที่ทำงานผิดปกติไว้ช่วงสั้น ๆ เพื่อให้ทราฟฟิกย้ายไปใช้ผู้ให้บริการที่ทำงานปกติ
Slug	รหัสหลักหนึ่งเดียวของเครื่องมือ ใช้เหมือนกันทั้งใน URL ของหน้า การตั้งค่า และบันทึกค่าธรรมเนียม ทุกส่วนของแพลตฟอร์มอ้างถึงเครื่องมือหนึ่งตัวด้วย slug นี้
รหัสข้อผิดพลาด (Error code)	สตริงสั้น ๆ ใน API response ที่บอกว่าเกิดอะไรผิดพลาด เช่น `RATE_LIMITED` ดูรายการทั้งหมดได้ที่ รายการรหัสข้อผิดพลาด

ศัพท์เฉพาะของ J Tools

#ศัพท์เฉพาะของ-j-tools

คำไม่กี่คำที่มาจากวิธีสร้างและจัดวางแพลตฟอร์มนี้

คำศัพท์	ความหมาย
การ์ดค่าธรรมเนียม	แผงสรุปในทุกเครื่องมือที่แสดงค่าธรรมเนียมแพลตฟอร์มและค่าธรรมเนียมเครือข่ายก่อนที่คุณจะยืนยัน อ่านทุกครั้ง เพราะสองรายการนี้คิดแยกกัน ดู ตารางค่าธรรมเนียม
ตัวเลือกโทเคน	ตัวเลือกที่ทุกเครื่องมือใช้ร่วมกันเมื่อคุณต้องเลือกโทเคน วางที่อยู่ Mint หรือเลือกจากโทเคนที่กระเป๋าเงินของคุณถืออยู่ก็ได้
บันทึกกิจกรรม (Activity Log)	แถบที่ปักไว้ด้านล่างของแอป บันทึกว่าเครื่องมือแต่ละตัวทำอะไร พร้อมลายเซ็นธุรกรรมที่เปิดดูใน explorer ได้
Wallet adapter	ตัวเชื่อมระหว่าง J Tools กับกระเป๋าเงินของคุณ (Phantom, Solflare และอื่น ๆ) ทำให้แอปขอให้กระเป๋าเงินลงนามได้ ขณะที่คีย์ยังอยู่ภายในกระเป๋าเงิน

อ่านต่อ

#อ่านต่อ